Wat betekent een onderzoekende houding?

Wees een speurder in het werk?

‘Een onderzoekende houding ligt aan de basis van de werkzaamheden van een pedagogisch medewerker’. In mijn cursussen spreek ik daar vaak over. Iedereen lijkt het te begrijpen, maar wanneer ik er verder op in ga zie ik dat er kwartjes vallen. “Ah, dat bedoelen zij er dus mee”. 

Een onderzoekend houding lijkt een containerbegrip geworden. Wij gebruiken het vaak, maar specifieker maken van het begrip zal waarschijnlijk effectiever zijn. Zo kun je er ook mee aan de slag. Van woord naar daad. 

Woorden als opmerkzaam, nieuwsgierig, bedachtzaam en kritisch vormen de basis voor een onderzoekende houding. Daarnaast is er wil nodig om een onderzoekende houding te willen ontwikkelen of in te zetten in de praktijk. Alles begint feitelijk bij de wens om…..

In het boek Onderzoekend vermogen in de praktijk (Van der Velde & Munneke, 2020)  beschrijven zij de onderzoekende houding aan de hand van vier aspecten.

Opmerkzaam willen zijn

Je kunt kijken en zien. Je kunt horen en luisteren. Opmerkzaam zijn betekent, alert zijn, aandacht hebben voor, oplettend zijn. Je gebruikt je zintuigen en voelsprieten (sensitieve responsiviteit) om informatie/signalen tot je te krijgen. Een kind dat al een paar dagen meer huilt dan gebruikelijk valt op. Je neemt het waar. Wanneer je opmerkzaam bent, leidt de waarneming tot actie. Je stelt jezelf een vraag. Wat is er gaande? Het uitgangspunt om de situatie te begrijpen. 

Nieuwsgierig willen zijn

Je wil achterhalen wat er gaande is? Waarom huilt het kind meer dan normaal? Je wil iets uitzoeken en oplossen. Je gaat op zoek naar informatie. Je wil moeite doen om het te begrijpen en daarom maak je gebruik van jouw speurders kwaliteiten. Je probeert informatie te krijgen door nieuwe informatie in te winnen, situaties te vergelijken en bekijkt de situatie van het huilende kind vanuit meerdere perspectieven. Huilt het kind enkel bij jou, meer dan gebruikelijk, of ook bij collega’s.

Bedachtzaam willen zijn

Je kunt als een kip zonder kop gaan handelen, maar even een moment van stilte, rust of reflectie, brengt je waarschijnlijk verder. Iets van een afstand bekijken, kan zorgen dat je weer overzicht hebt, dat je de dingen weer scherp ziet. Je pakt rustmomenten om na te denken, kennis tot je te krijgen en deze te verwerken om vanuit daar een weloverwogen beslissing te nemen of te handelen. Je stelt jezelf meer vragen om de situatie beter te begrijpen. Wanneer huilt het kind? Waar huilt het kind? Hoe huilt het kind? 

Kritisch willen zijn

Bekijk de situatie van het huilend kind vanuit meerder perspectieven, voordat je een conclusie trekt. Een te snelle conclusie kan zorgen dat je een beslissing neemt op basis van eenzijdige of incomplete informatie. Blijf kritisch tot de informatie die je tot je krijgt en je eigen handelen. Zie ik echt, wat ik zie? Hoor ik echt, wat ik hoor. Klopt de informatie? Klopt mijn handelen? 

Tijd om te oefenen!

Er zijn manieren om de onderzoekende houding te oefenen, waarvan de Kipling methode één manier is. Het is een beginpunt om jouw pedagogisch handelen te versterken, maar ook jouw creatief vermogen. Ik vind zelf de 6xW en 2xH variant een fijne methode om situaties te analyseren. Het dwingt je om iets vanuit meerdere perspectieven te bekijken. Je vergroot de kans dat je een weloverwogen beslissing kan maken en juist handelt. Het gaat vooral om de vraagwoorden. De onderstaande vragen zijn vooral voorbeelden, maar zeker niet de enige vragen die je kunt stellen. 

Wie | Wat | Waar | Waarom | Wanneer | Welke | Hoe | Hoe vaak

 

Bronvermelding:

  • Van der Velde, M., & Munneke, L. (2020). Onderzoekend vermogen in de praktijk (1ste editie). Concept Uitgeefgroep
  • Windesheim. (2018, 4 oktober). Een onderzoekende houding [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=GRqK0bDdcMk