Wat is de sleutel van succesvol leren?

Iedereen wil slagen in het leven!

De schrijver Isaac Asimov ervaart educatie als iets dat nooit af is. De beweging Loesje vraagt zich af wanneer je een diploma krijgt bij een leven lang leren. 

Deze twee uitspraken geven goed weer hoe jij tegen leren aan kunt kijken. Waar de één het ziet als iets waar je beloont voor moet worden, komt het bij de ander voort uit intrinsieke motivatie.

Welke betekenis heeft leren voor jou?

Twee weken geleden was ik op uitnodiging in Bergen. Een ouderinitiatief wilde graag met mij spreken over de benaderingswijze van Reggio Emilia. Zij zijn aan het onderzoeken hoe deze pedagogische visie kan bijdragen aan de verdere ontwikkeling van hun school.

In zo’n gesprek komen allerlei ideeën en vragen naar boven, waaronder de betekenis van leren. Heb je een school nodig om te kunnen leren? Welke factoren zijn essentieel voor een leerproces?  Staat het kind nog wel centraal in ons huidige schoolsysteem? Kun je kinderen laten leren zonder boeken en andere lesmaterialen? Is een open leersysteem geschikt voor ieder kind? Hoe langer het gesprek duurt, hoe meer vragen er ontstaan. Dit soort gesprekken vind ik inspirerend. Het reflecteert je eigen waarnemingen, ervaringen, denkpatronen en handelswijze.

Het doet mij altijd beseffen dat een kind van nature heel goed in staat is om zichzelf kennis en vaardigheden aan te leren. Vaak onterecht, geven wij onszelf credits voor de leermomenten van kinderen. Hun intrinsieke motivatie tot leren is enorm hoog. Wij vergeten dat een kind heel veel leert van andere kinderen in combinatie met een kindgerichte omgeving. Natuurlijk heb jij deze deels gecreëerd, maar wanneer het er niet is, gaat het kind zelf op onderzoek uit. 

Afnemen van intrinsieke motivatie

De Franse onderwijzer Célestin Freinet (grondlegger van het Freinetonderwijs) geeft aan dat iedereen wil slagen in het leven. Falen remt de daadkracht en knakt de geestdrift. Het zou een verklaring kunnen zijn voor een lage intrinsieke motivatie, die ik soms ervaar bij mensen.   

Onze huidige maatschappij is erg gericht op meetbaar maken van resultaten. Opbrengstgericht werken gaat over doelen bereiken en inzichtelijk maken van resultaten. Dit klinkt als iets dat ten goede komst aan de ontwikkeling, maar het legt ook de nadruk op de dingen die je helemaal niet kunt of nog niet kunt. De zwakke punten worden overbelicht ten opzichte van jouw talenten. Daarmee ligt de kans op falen hoger dat het opdoen van successen. Het ervaren van succes brengt zelfvertrouwen mee. Het uitgaan van zwakke punten kan leiden tot onzekerheid, laag zelfbeeld en vermijdingsgedrag.

Maria Montessori zegt dat je een kind niet moeten helpen bij een taak waarvan het kind denkt dat hij/zij kan slagen. Je eigen schoenen kunnen aandoen is een moment van succes. Heb je wel eens naar het gezicht van een kind gekeken nadat iets is gelukt. Een grijns van oor to oor en stralende ogen vol trots. Prachtig om te zien. Het kind weet nu dat hij/zij het kan. Nu nog even snelheid krijgen in de handeling en dan is het appeltje eitje

Uitgaande van iets wat je al kunt is dan ook naar mijn mening een beter startpunt voor leren in de breedste zin van het woord dan de focus leggen op hetgeen wat je nog niet kunt. Je staat dan al ware 1-0 achter. Je moet harder werken om hetzelfde doel te behalen en je zult minder plezier ervaren. Het is dan niet gek dat je de taak maar voor je uitschuift. ‘Je kunt het toch niet, dus waarom zou je het proberen of je best doen. Je doet het toch nooit goed, dus waarom zou het nu wel goed zijn?’

Als trainer probeer ik hetzelfde. Ik ga uit van de huidige situatie en alles wat je nu doet is goed. De cursus is enkel een toevoeging op wat je nu al doet. Daarmee wil ik de intrinsieke motivatie prikkelen van pedagogisch medewerkers. Wanneer je waardering ervaart voor je inzet ontstaat er weer plezier in het werk. Negatieve gevoelens maken plaats voor positiviteit. Je staat open voor nieuwe inzichten en je wil jezelf verbeteren. Niet omdat de baas het zegt, maar omdat er ruimte komt voor reflectie. 

Schrijf eens 1 tot 2 dingen op wat jij, de kinderen en/of de teamleden goed kunnen. Welke kennis en vaardigheden hebben zij al? Zo krijg jij een mooi overzicht van jouw talent, het talent van het kind en /of van ieder teamlid. Neem dit eens als uitgangspunt van jouw handelen. Hoe kun jij helpen bij het verder ontwikkelen van hun talent?