Preaload Image

Rust, Reinheid, Regelmaat & Ruimte

 

Het klinkt als een regel uit de jaren vijftig, toch zweren ook de hedendaagse (professionele) opvoeders bij de regel. Kinderen functioneren goed bij de drie R-en. Toch zou ik er graag een R aan willen toevoegen. Deze is niet nieuw of door mij ontdekt, maar ik onderstreep de waarde van de R van ruimte.

Vrijheid

Ruimte gaat letterlijk over meer ruimte krijgen om te spelen, maar zeker ook over vrijheid in denken en doen. Het gaat over het opbouwen van creatief vermogen. Er wordt vaak gesproken over mogen zijn, wie je wil zijn. maar de werkelijkheid laat toch minder ruimte over aan de andersdoeners en -denkers. Met onze drang om dingen en gedrag te analyseren, monitoren en evalueren dwingen wij wellicht onbewust mensen in een bepaalde richting. Kinderen worden op die manier al vanaf jongs af aan gestuurd door hun opvoeders. Uiteraard heeft een kind dit nodig en is het nog afhankelijk van een volwassenen, maar het is wel iets waar je bewust van moet zijn. Sturing zit hem soms in hele kleine dingen. Niet gebaseerd op pedagogische gronden, maar omdat wij dat zelf altijd zo doen. Wij ervaren het als prettig, het past bij ons, dus een ander moet dat volgen. De opvoeder vindt het bijvoorbeeld handig om de boeken van klein naar groot te zetten of op kleur. Onbewust en zonder woorden vraagt de opvoeder aan het kind om gelijk gedrag te vertonen bij het terugzetten van het boek. Wanneer het kind dat niet doet, zullen er geen consequenties aan verbonden zijn. Het kind ziet wel dat het boek later alsnog op de ‘juiste’ plek wordt teruggezet. Het kind heeft het ‘niet goed’ gedaan en zal zich waarschijnlijk aanpassen.

Referentiekader

Zo was ik ooit bij een vriendin op bezoek. Haar man deelt mede dat hij de was alvast heeft opgehangen. Hoeft zij er niet meer aan te denken. Het eerst wat die vriendin vraagt of hij wel de broeken aan de pijpen heeft opgehangen. Het nodigt niet echt uit om het nog eens te doen, maar dat terzijde. Toen ik maanden later weer een bezoek bracht, hing hij keurig de broeken op aan de pijp.
Voor hem maakt het niets uit en zijn vrouw wordt er blij van. De vraag blijft natuurlijk of het beter functioneert, beter droogt. Ik denk het niet. Toch voelt de mens blijkbaar de behoefte om hun eigen doen en laten op anderen te projecteren. Onbewust geven wij elkaar allerlei kaders mee, waarin de ander mag handelen, denken en bewegen. Puur gebaseerd op het eigen referentiekader. 

Daarmee wijs je de ruimte buiten het gestelde kader in feite af. In die ruimte mag het dan voor jou niet functioneren, maar dat zegt niet dat het niet functioneert voor anderen. Net als het ophangen van de broek en de boeken in de kast, is er nooit één manier waarop iets gedaan kan worden.

Meer antwoorden en oplossingen

Op de vraag over het aantal inwoners van Amsterdam, kun je ook meer antwoorden bedenken. Ga je uit van de officiële telling, tel je de illegale mee (is lastig). Neem je ook de ongeboren kinderen mee in de telling en de dieren die er wonen? Zijn inwoners enkel mensen of alle levende wezens? Het is misschien allemaal wat overtrokken, maar het geeft aan dat er nooit maar één goed antwoord bestaat. Net zo min als één goede oplossing.

Ik begrijp dat professionals en ouders kaders moeten hebben om het overbrengen van kennis en vaardigheden te structureren. De vraag is, zijn wij bewust van onze sturingsdwang? Beseffen wij dat wij onbewust kinderen richting enkel juiste antwoorden en oplossingen sturen? Wij hebben afgesproken dat twee de uitkomst is voor de som 1+1. Het antwoord 11 is dan ook bij voorbaat fout.

Gangbaar versus mogelijkheden

Uiteraard is het onhandig wanneer iedereen er een andere telmethode op na houdt en dat je de afspraak moet handhaven. Het heeft wel als gevolg dat er weinig tot geen ruimte is voor het andere perspectief. Ondanks de intergratie van sommige vakken op speciale uren, wordt een vak nog altijd vanuit dat vakgebied bekeken. Rekenen is rekenen, taal is taal, geschiedenis is geschiedenis en aardrijkskunde is aardrijkskunde. En bij alles wordt het enige juiste antwoord verwacht. Het zou zoveel meer opleveren aan taal, aan kennis, aan vaardigheden wanneer de mogelijke oplossingen ook worden besproken. Het verschil tussen gangbare antwoorden en mogelijke antwoorden.

Volwassenen hebben waarschijnlijk ergens besloten dat het verwarring schept, dus doen wij het niet. Er is ook letterlijk geen ruimte om zo uitgebreid in te gaan op dit soort vraagstukken binnen het onderwijs. Het programma is te vol. Kinderen werken van boek 1 naar boek 2, van test A naar test B en van vakantie naar vakantie. De enthousiaiste leerkracht zal door druk ook terugkomen op zijn/haar ambities. Gemiste kans, denk ik.

Ruimte voor creativiteit

Vanuit meerdere perspectieven kijken naar dingen en door ruimte te geven aan ideeën die minder gangbaar zijn ontstaat er een creatieve omgeving. Er ontstaan discussies over onderwerpen. Antwoorden en oplossingen worden als minder vanzelfsprekend gezien en het reflecteert je eigen handelen en denken. Binnen en buiten het kader komen samen. Je blikveld wordt ruimer en je gereedschapskist groter. In een creatieve omgeving mag je onderzoeken, experimenteren, ontdekken, falen en daarmee is er ruimte om andere paden te bewandelen. 

Leave A Reply