Ruimte voor risico’s

Vertellen of laten ervaren? 

Het is een illusie om te denken dat je kinderen kunt op laten groeien in een wereld zonder gevaar en risico’s. Je zult altijd moeten zoeken naar een balans tussen veiligheid en vrijheid. Hoe verleidelijk het ook is om kinderen weg te houden van negatieve en nare ervaringen, het is verstandiger om hen ermee om te leren gaan. Zo krijgen kinderen een kans om nieuwe ervaringen om te zetten naar kennis en vaardigheden.  

Kiezen voor beschermen betekent ook het ontnemen van oefen- en leermomenten voor kinderen. Gun het kind zijn/haar eigen ervaringen en fouten. Alleen op die manier is een kind in staat om eventueel gevaar, moeilijkheden en/of lastige situaties te herkennen en in te schatten.

Hoe kun je zorgen dat kinderen nadenken over hun eigen handelen en denkproces? Hoe kun je hen helpen om een inschatting te maken, zonder dat jij een kant- en-klaar advies aandraagt. Het is altijd goedbedoeld en gehandeld vanuit liefde, maar het kind leert niets van jouw advies. Het moet het zelf ervaren.

Je kunt uiteraard in gesprek gaan met kinderen over risico’s en gevaar. Je kunt allerlei scenario’s bedenken en die bespreken. Wat is gevaar en hoe herken je het? Betekent het begrip gevaar voor iedereen hetzelfde? Hoe komt dat?

In een wat als… setting maak je het begrijpelijk voor kinderen. Wat als je wil oversteken? Wat doe je dan? Wat als een onbekend persoon je aanspreekt en het voelt niet goed. Wat kun je doen? Wat betekent ‘niet goed voelen’.

Het gesprek aangaan is altijd zinvol, omdat het kind tijd en ruimte heeft om na te denken zonder dat er direct gevaar is.

Uiteindelijk wil je kinderen bewust maken van hun eigen handelen en denkproces. Hiermee versterk je hun zelfstandigheid en verantwoordelijkheidsgevoel.

Leren van eigen ervaringen

Stel een paar kinderen komen naar je toe. Zij hebben iets bedacht om te gaan doen. Zij vragen op dat moment aan toestemming. Als antwoord kun je behalve ja of nee zeggen ook de keuze bij de kinderen laten door hen een paar vragen te stellen. Hiermee laat je de kinderen nadenken over hun eigen plan, vraag of verzoek. Zo leren zij zelf een inschatting (risico inventarisatie) te maken zonder dat jij het voorkauwt. 

Het kind kind leert hier veel meer van, dan van jouw verklaring waarom iets wel of niet mag. Jouw uitspraak komt voort uit jouw ervaring. Een kind kan jouw ervaring niet koppelen aan een eigen ervaring, die hij/zij niet kent. Er ontbreekt een herkenningspunt.

Het maakt daardoor minder indruk en daarmee heeft het minder effect. Een kind zal in een situatie dat gevaar of risico’s met zich meebrengt niet denken aan jouw advies, maar wel aan eigen ervaring. Het zelf mogen ondervinden van positieve en negatieve leermomenten is dan ook erg belangrijk. 

De onderstaande vragen en zinnen helpen je op weg. De openheid zorgt dat jij het niet invult voor de kinderen, maar juist de kinderen zelf. Probeer het eens uit.

  1. Houdt rekening met….(gladheid, laaghangende takken, scherpe randen, de tijd etc)
  2. Wat heb je nodig om veilig…. (boom klimmen figuurzagen, heet water schenken etc)
  3. Wat kun je doen als….. (in water vallen, elkaar kwijtraken, brand in huis/school, etc)
  4. Waar ga jij…. (gat graven, vuurkorf aansteken, spelen, fietsen etc)
  5. Waarom lijkt het jouw een goed idee om….(een vuurtje te maken bij die boom, het raam open te zetten, de fiets buiten te laten staan)
  6. Hoe had je het bedacht om….(hut bouwen, vlot varen, straat oversteken)
  7. Kun je het alleen of heb je hulp nodig?