Freinet, onderzoekend leren

Leren vanuit interesse

Célestin Freinet (1896-1966) was werkzaam als leraar op een dorpsschooltje in het zuiden van Frankrijk. Tijdens zijn lessen in het klaslokaal valt het hem op dat de kinderen nauwelijks interesse tonen in de leerstof. Tijdens zijn buitenlessen ervaart hij namelijk dat de kinderen betrokken zijn en nieuwsgierig. Hij constateert dat de abstracte leerstof uit de boeken te ver afstaat van de beleving en leefwereld van de kinderen.

Hij verandert zijn lesprogramma en methodiek en neemt de leefwereld van kinderen als uitgangspunt. Hierdoor kunnen kinderen leren door het opdoen van eigen ervaringen. Onderwerpen moeten herkenbaar zijn voor kinderen, waardoor de ‘leerstof’ binnen de activiteit betekenis krijgt. Kennis, vaardigheden en situaties die je niet begrijpt of herkent, sla je niet op in jouw persoonlijke gereedschapskist.

Kinderen leren door te experimenteren met verschillende situaties vanuit hun leefwereld  Zij onderzoeken en ontdekken nieuwe dingen, technieken en materialen. Het één vormt de basis voor het ander. Het proces kan oneindig doorgaan. Het onderzoekend leren zorgt dat kinderen hun eigen leertraject uitstippelen onder jouw begeleiding.

Samen (be)leven

De leefwereld van het kind is geen individuele wereld. En speelt zich zowel binnen als buiten af. Het is verbonden met leefwerelden van anderen. Samen leven vraagt om samenwerken. Je doet dan een beroep op andere vaardigheden en structuren (strategieën) dan het uitvoeren van zelfstandige taken. Je kunt leren van elkaar door samen iets te doen en daarover te praten.

Volgens de pedagogiek van Freinet ben je ook samen verantwoordelijk voor een prettige leeromgeving. Ieder individu (ouder, kind, professional) voelt zich betrokken en toont respect voor de ander, ongeacht leeftijd, sekse, culturele achtergrond en/of seksuele voorkeur.

Communicatie speelt een verbindende rol tussen al die leefwerelden, maar dat is niet altijd gemakkelijk. Hoe vertel je wat je wil, voelt en kunt, op een manier die door de ander begrepen en gerespecteerd wordt? Je zult daarvoor kennis moeten hebben van taal (gesproken, geschreven, getekend, etc), maar ook taalvaardig zijn in uitvoering. Lichaamshouding en de toon waarop je de boodschap brengt is daarbij essentieel.

Freinet wil dat kinderen vaardig zijn en een positief zelfbeeld ontwikkelen. Kennis en vaardigheden vergroten op alle ontwikkelingsgebieden en niet enkel het cognitieve aspect, het intellect. Een persoon die in staat is om zelfstandig en kritisch te denken en te handelen, weet zijn/haar weg te vinden binnen een continue veranderende wereld.

In de echte wereld

Als begeleider creëer jij betekenisvolle leermomenten voor kinderen, waardoor zij kunnen leren en oefenen voor later. Activiteiten die voortkomen uit de interesses van kinderen en vraagstukken die zij de moeite waard vinden om te onderzoeken.

Je laat hen kennismaken met de ‘echte’ wereld. Daar horen ook echte materialen bij. Denk daarbij aan kookgerei uit de keukenlade, mechanisch kassa, computers, planten, afwasborstels, flesjes en potjes met doppen, afvoerbuizen etc. Uiteraard moet het kindvriendelijk zijn, maar dat is wat anders dan een sprookjeswereld creëren. Niet alles hoeft risicoloos te zijn en aangeboden worden in miniformaat en zoete kleurtjes.

De echte wereld bestaat ook uit klusjes doen en het beschikken over verantwoordelijkheidsgevoel. Taakjes die passen bij de ontwikkelingsfase van het kind, kunnen zij zelfstandig uitvoeren. Denk aan het pakken van een vaatdoekje voor de omgevallen beker, het helpen opruimen, het zelf smeren van je brood, het zelf aankleden, tafel afruimen, band plakken etc.

Laat kinderen dingen zelf doen, wanneer zij het kunnen. Zo krijgen zij voldoende tijd en ruimte om te oefenen. Als pedagogisch medewerker ben jij ook de facilitair medewerker op de groep. De persoon die de middelen aanbiedt om ervaringen op te kunnen doen, binnen en buiten de kinderopvang.

 

  • De Freinet-pedagogiek is opgezet door Célestin Freinet en zijn vrouw Élise.
  • Betekenisvol werken in de echte wereld. Creëer met de kinderen zinvolle activiteiten, gebaseerd op de interesse en belevingswereld van kinderen. Laat het bijdragen aan hun ontwikkeling. 
  • Onderzoekend leren in groepjes. Laat hen proberen, fouten maken en oplossingen bedenken.

 

  • Kinderen en volwassenen (ouders, leerkrachten, pm-ers) worden serieus genomen en dragen samen de verantwoordelijkheid als coöperatieve leef- en werkgemeenschap.
  • Freinet ontwikkelde diverse technieken om zijn gedachtegoed in de praktijk te kunnen brengen. Hierbij een selectie van technieken die ook bruikbaar zijn op KDV en BSO. Het laat goed de betekenis zien van leren in de echte wereld.