Volg het kind. Wat doet zij? Wat zegt hij? Wat zie jij?

Het kind centraal zetten betekent dat een kind zoveel mogelijk zelf doet binnen een activiteit. Maria Montessori zegt dat je een kind een taak zelfstandig moet laten uitvoeren als het kind denkt dat hij/zij kan slagen. Van succes ervaren kun je groeien. Door te bepalen wat het moet worden stop je groei. Het kind is bezig met het vormgeven van andermans ideeën en niet de eigen ontwikkeling. 

De activiteiten hebben dan ook geen afbeeldingen. Zo kom je niet in de verleiding tot resultaatgericht werken. Leer te vertrouwen op je eigen intuïtie en observatievermogen. Ieder begin is lastig, maar ook jij groeit van succes ervaren. 

Veel plezier!

De uitgangspunten in het kort beschreven:

Algemene tips - begeleiden activiteiten
  • Probeer de activiteiten te zien in mogelijke leermomenten die je een kind kunt aanbieden. Bijvoorbeeld jas aantrekken – zelfstandigheid en motoriek | tafel opruimen – zorgdragen voor omgeving en hulpvaardigheid. Het kan jou helpen om de activiteit niet over te nemen en geduld te hebben met het kind dat iets aan het oefenen is. 
  • Het opsplitsen van activiteiten in onderdelen kan overzichtelijk werken. Al die delen kun je koppelen aan aparte leermomenten. Naar buiten gaan is voor jou één activiteit, maar het bestaat uit meerdere onderdelen. 
    • boodschap ‘wij gaan naar buiten’ – leermoment: verwerken informatie
    • jas aantrekken – leermoment: zelfstandigheid en/of motoriek
    • eventueel wachten bij deur –  leermoment: geduld 
    • naar buiten – leermoment: veiligheid
  • Weet je het even niet meer? Stel dan een open vraag. De antwoorden van de kinderen geven je dan weer een richting. 
  • Laat ook gerust nog iets terugkomen. Stel er is een huis als eindproduct ontstaan. Je kunt het daarbij laten, maar je kunt ook vragen wat je daarmee weer kan. Misschien komt een kind met het idee om er een spookhuis van te maken of komt er een speeltuin bij. Je kunt ook vragen hoe je de materialen weer kan hergebruiken als de kinderen er niets meer mee willen doen. Hergebruiken van materialen zorgt voor een beperking, waardoor je weer een beroep doet op het creatief vermogen van het kind. Daarbij is het een milieuvriendelijke manier van kijken naar materialen. Weggooien kan altijd nog, maar zorg dat het geen opslagplaats wordt. 
  • Het is eenvoudig om te roepen dat je brooddeegfiguren gaat maken, terwijl je het brooddeeg op tafel legt. Kinderen zullen er graag meespelen. Het is voor een kind betekenisvoller om te vragen wat er moet gebeuren voordat je met brooddeeg kan spelen. Je biedt een kind dan interessante leermomenten aan. Lees vanuit deze visie de activiteiten en gebruik de vragen ter ondersteuning, als inspiratiebron en oefenmateriaal. 
  • Print de activiteit gerust uit voor eigen gebruik. Het kan je houvast bieden bij het procesgericht begeleiden. Deel de activiteiten liever niet met derden. Zo zorgen wij samen voor betaalbare producten voor alle vormen van kinderopvang. 
Procesgerichte beschrijvingen

De georganiseerde activiteiten zijn zoveel mogelijk procesgericht beschreven en niet resultaatgericht. Dit vanuit het idee dat kinderen hun eigen leermomenten kunnen kiezen binnen een activiteit. Jij neemt in een georganiseerde activiteit het initiatief, maar de kinderen bepalen zelf het proces en daarmee het verloop van de activiteit.

De activiteiten hebben om diezelfde reden ook geen afbeeldingen. Zo kom je niet in de verleiding om een letterlijk beeld te vormen van de activiteit en daarmee onbewust resultaatgericht te begeleiden. Laat je verrassen en meevoeren met de onderzoekende houding van kinderen.

Probeer de patronen te zien in de beschrijvingen van de activiteiten. Hoe kun je beginnen? Je zult merken dat het je steeds gemakkelijker afgaat. 

Neutrale activiteiten

Als jonge tiener was ik eens gefascineerd door een speelboerderij met geluid. Kun je het hekje van de varkenstal openen zonder het geluid te horen? Vanaf de bank maakte iemand een opmerking over mijn leeftijd en het speelgoed. Ik voelde mij genoodzaakt om uit te leggen wat ik aan het doen was. Ik voelde ook een soort schaamte en mijn onderzoek lag direct stil. Met deze ervaring in het achterhoofd wil ik kinderen en activiteiten niet in leeftijdscategorieën of sekse onderverdelen. Zet het kind centraal en kijk wat hij/zij doet? Hoe kun jij bijdragen aan de ontwikkeling van het kind. Leeftijd en sekse is dan ondergeschikt. Kinderen kiezen uiteindelijk altijd zelf hun leermomenten. Volwassenen kunnen het leerproces ondersteunen door een veilige en uitdagende leeromgeving te bieden.

Tijdsduur van de activiteiten

Bij de activiteiten ontbreekt de tijdsduur. De zogenaamde 5 minuten activiteiten kunnen soms veel langer duren, dan vijf minuten. Kinderen voelen bijvoorbeeld de behoefte om het spel te herhalen of bedenken allerlei varianten op het proefje. Waarom zou je dit spel stoppen? Het si juist zo waardevol omdat het uit de kinderen zelf komt. Kijk daarom naar de kinderen. Wat geven zij aan? Wat heeft hun interesse en hoe kun jij daar op in spelen.

Thematisch werken

Ben jij gewend om thematisch te werken, dan zal dit even wennen zijn. Thematisch werken komt voort uit de wens om kinderen te laten kennismaken met de wereld om hen heen. Het thema zorgt voor eenheid in het activiteitenprogramma.

Het heeft enkel ook één groot nadeel. Thema’s worden door volwassenen bedacht en ingevuld. Hierdoor is de kans groot dat de activiteiten bedacht zijn vanuit het resultaat. Hierdoor moet je extra alert zijn op het feit dat kinderen juiste leren van processen. De weg naar een resultaat of uitkomst is belangrijker dan het uiteindelijke zichtbare product. Je bedenkt de thema’s tenslotte voor de kinderen.

Vraag je eens af of ‘creatief denken’ en verf ook thema’s kunnen zijn? Je verlegd daarmee het accent naar een creatieve vaardigheid of materiaal. Het kan je helpen om meer kindgericht te werken.

Om je op weg te helpen heb ik daarom ook een paar bekende thema’s gelinkt aan de activiteiten. 

Welke creative vaardigheid wil jij aanbieden?

Vrije expressie

In de kinderopvang noemen wij het vaak knutselen, maar vrije expressie gaat verder. Vrije expressie betekent het uiten van jouw ideeën en gevoelens door middel van een kunstzinnige vorm. Denk hierbij aan schilderen, dans, plakken, bouwen, taal (zang en gedichten), kleien, fotografie, film en/of andere kunstzinnige vormen. 

Vrije expressie is …… creëren | reflecteren | communiceren | vormgeven van emoties | associëren | onderzoeken | ontdekken | experimenteren | creatief denken | onafhankelijk | procesgericht | doorzettingsvermogen | verbeeldingskracht

Creatief denken

Heb je ooit van ‘Out of the box’ denken gehoord? In feite is dat hetzelfde als creatief denken. Je schept nieuwe denkkaders. Ieder mens heeft een eigen raamwerk  waarin hij/zij denkt. Je kunt je eigen kader verruimen door nieuwe dingen te proberen. Deze (nieuwe) ervaringen en inzichten voeg je toe aan je eigen denkpatronen. Wanneer je dit blijft doen, zul je steeds meer samenhang in dingen en situaties gaan zien. Hierdoor wordt het gemakkelijker om nieuwe en/of minder voor de hand liggende ideeën te bedenken, die uiteraard ook toepasbaar zijn. Creatief denken wordt dan ook creatief handelen.

Creatief denken & handelen is …… onderzoekende houding | inlevingsvermogen | initiatief tonen |  risico’s durven nemen |   leren van fouten | vrij associeren | vindingrijkheid | verbeeldingskracht | onafhankelijkheid | nieuwsgierigheid | innovatie

Kritisch denken

Het onafhankelijk kunnen analyseren en beoordelen van informatie, situaties en meningen. Daarbij hoort ook het kijken naar je eigen handelen en dat van de ander. Je bent als kritisch denker in staat om je eigen denkproces bewust te onderzoeken, om eventueel een waarneming, mening, oordeel of beslissing aan te passen.

Kritisch denken gaat over het niet zomaar aannemen van wat je leest, hoort en ziet. Je durft dingen te bevragen. Waar gaat het over? Wie zegt het? Klopt het? Wil ik meedoen aan groepsgedrag als pesten? Durf je af te wijken van mening, ideeën etc van meerderheid? Kan het beargumenteren? Wat heb ik nodig om…?

Je gebruik kritisch denkvermogen ook bij het oplossen van problemen. Je zult eerst het probleem moeten analyseren, voordat je tot een oplossing kan komen. 

Kritisch denken is ……  zelfstandigheid | reflecteren | visie ontwikkelen | respect voor jezelf en anderen | signaleren | analytisch denken | keuzes kunnen maken | oog voor details | vragen stellen | kennis verwerven | eigen standpunt bijstellen | verantwoordelijkheid geven & nemen | strategieën kunnen bedenken | doorzettingsvermogen

Samenwerken

Twee weten meer dan één. Samenwerken is een sociale vaardigheid die altijd van pas komt. Samenwerken gaat over het beschikken over een positieve en open houding naar de inbreng van anderen, niet alleen doen wat jij wil. Samenwerken betekent ook dat je verschillende rollen kunt hebben. Soms ben je de initiatiefnemer, dan weer de aangever en op andere momenten be je de de ondersteunende persoon. Samen bezig zijn om iets te onderzoeken/behalen. In een wereld vol complexe problemen en vraagstukken is het kunnen samenwerken een must. Je kunt niet alles in je eentje oplossen. 

Samenwerken is….communiceren | feedback geven en ontvangen | afspraken maken | hulp durven vragen | respect tonen voor jezelf en de ander | kennis delen | eigen ego soms opzij zetten | leren van elkaar | globalisering | geven & nemen | verantwoordelijkheid dragen | vindingrijkheid | nieuwsgierig zijn | onderzoekende houding | leren van elkaar

Taalvaardigheid & communicatie

Deze creatieve vaardigheid gaat over het belang van taal binnen het creatief vermogen van kinderen. Gesproken taal is de meest voorkomende manier van communiceren. Hoe verwoord jij jouw ideeën en gedachten naar anderen, op een begrijpelijke manier. Communicatie en taalvaardigheid zegt ook iets over het gebruik van lichaamstaal. Hoe zet je deze in, ter ondersteuning aan het gesproken woord. 

Met het wegvallen van grenzen is het hebben van een goede taalvaardigheid ook het begin van communiceren met mensen die niet jouw moedertaal spreken. Het kan bijdrage aan het sneller oppikken van een andere taal en/of een respectvolle manier vinden om te communiceren met andere culturen. 

Taalvaardigheid is …… luisteren | verwoorden van ideeën en gedachten | respect voor jezelf en de ander | contact met de omgeving | schrijven | lezen | strategieën bedenken | kennis over de diverse communicatiemiddelen | lichaamstaal

Cultuur & wereldbeeld

Je bent niet alleen op de wereld. Je hebt groepen mensen om je heen die gelijke ideeën hebben en handelen zoals jij, maar net zoveel mensen die het tegenovergestelde denken en doen. Deze verschillen zijn soms lastig, maar het maakt het ook interessant. Hoe doet de ander het? Waarom doet hij/zij het anders dan ik? Is hetgeen wat ik denk en doe per definitie goed? 

Normen en waarden, religie, cultuur, gedragsregels binnen een (sub)groep, opvoeding, positie binnen een gezin, eigen denkbeelden, media etc bepalen over het algemeen de manier waarop mensen denken en handelen. Het vormt allemaal jouw beeld op de (kleine of grote) wereld om jou heen. Daarom kan iets wat jij heel gebruikelijk vindt, nog geen 500 km verderop als vreemd worden ervaren en visa versa.

Je neemt jezelf overal mee naar toe. Het is dan ook zinvol om te beseffen dat jouw ideeën, gedachten, meningen en handelingen, niet de enige is. Hoe ga je om met al die diversiteit zonder jezelf te verliezen?

Cultuur & wereldbeeld is ….. respect | anders zijn | emoties | vooroordelen | globalisering | normen en waarden binnen groepen | subcultuur | discriminatie | goed & fout | tradities | diversiteit | geschiedenis | geologie | geografie | verstandelijke en/of lichamelijke beperking | aanpassingsvermogen | keuzes maken | delen | leren van elkaar | nieuwsgierig zijn | racisme 

Mediawijsheid & computervaardigheden

Een verzamelterm voor alles wat met computers en (social) media te maken heeft. Hoe werkt een computer? Hoe vaardig ben jij in het hanteren van dit en gelijksoortige apparaten? Begrijp je de voordelen en nadelen van deze technologie? Internet, social media en andere digitale bronnen hebben ons leven verrijkt, maar kent ook gevaren. Hoe wijs ben jij? Weet je wat betrouwbare bronnen zijn? Weet jij wat cyberpesten betekent en wat de gevolgen van jouw digitale acties kunnen zijn? Begrijp jij dat algoritmes jouw kunnen beïnvloeden? 

In onze huidige maatschappij brengen wij heel veel tijd door op het internet en maken wij gebruik van computers, tablets en dergelijke. Wij ervaren het vaak als vanzelfsprekend, maar niet ieder kind groeit met een computer. Deze kinderen geef je ook de gelijke kans. Schuw computers niet, maar leer hen wegwijs te maken. computervaardigheden en mediawijsheid gaat verder dan een spelletjes spelen.  

Mediawijsheid is …… inzicht | overzicht | informatie vinden | informatie verwerken | kennis van mogelijkheden | computervaardigheden | kennis van software | reflecteren | kritisch denken | creatief denken | communicatie en taalvaardigheid

Bewegen

Het is geen creatieve vaardigheid maar een middel om tot iets te komen. Kinderen bewegen veel en graag van nature. Het mag dan ook nooit ontbreken gedurende een dagprogramma. Daarbij biedt het meerwaarde voor het creatief vermogen van kinderen (en volwassenen). Bewegen zorgt voor een goede doorbloeding van de hersenen. De opname van zuurstof neemt daartoe toe. Dit proces draagt bij aan het beter kunnen associëren en het zien van samenhang in minder voor de hand liggende zaken (creatief denken)

Bewegen is …… meerwaarde voor het creatief denkvermogen | balans tussen lichaam & geest | minimal 30 minuten per dag voor volwassenen |  minimaal 1 uur per dag voor kinderen

Natuurbeleving

Net als bewegen is natuurbeleving ook een middel om creatief vermogen te versterken. De natuur is over het algemeen minder voorspelbaar. Het vraagt om aanpassingsvermogen van de mens. Daarnaast is de natuur vaak de inspiratiebron voor innovatieve ideeën. Zo zijn de zwemvliezen voor duikers geïnspireerd op de pootjes van watervogels. De natuur kan de mens veel leren als je er open voor staat. 

© 2021 – creativelikekids.com

Deze activiteiten zijn onderdeel van de Activiteitenbank van Creative like kids en mogen niet zonder schriftelijke toestemming worden gedeeld, gekopieerd of op andere wijze publiek worden gemaakt. Draag bij aan de creatieve ontwikkeling van kinderen en zorg voor betaalbare producten voor iedere vorm van kinderopvang.