Volg het kind. Wat doet zij? Wat zegt hij? Wat zie jij?

Het kind centraal zetten betekent dat een kind zoveel mogelijk zelf doet binnen een activiteit. Maria Montessori zegt dat je een kind een taak zelfstandig moet laten uitvoeren als het kind denkt dat hij/zij kan slagen. Van succes ervaren kun je groeien. Door te bepalen wat het moet worden stop je groei. Het kind is bezig met het vormgeven van andermans ideeën en niet de eigen ontwikkeling. 

De activiteiten hebben dan ook geen afbeeldingen. Zo kom je niet in de verleiding tot resultaatgericht werken. Leer te vertrouwen op je eigen intuïtie en observatievermogen. Ieder begin is lastig, maar ook jij groeit van succes ervaren. 

Veel plezier!

Algemene tips - begeleiden activiteiten
  • Een betekenisvolle activiteit ontstaat wanneer het kind zich betrokken voelt en opstaat voor leren. Kindgerichte activiteiten en een procesgerichte begeleiding helpt een kind daarbij. Help het kind iets zelf te doen, in plaats van dat jij het doet. Wat leert een kind wanneer jij de figuren al hebt uitgeknipt? Wat leert een kind wanneer jij haar/zijn schoenen aan doet? Wat leert een kind wanneer jij verteld wat het moet maken? Start daarom eens een activiteit vanuit een vraag of leg het materiaal op tafel, zodat je een gesprek kunt beginnen over de materialen? Wat zie je en wat kun je ermee?
  • Ga altijd uit van wat een kind al kan, zodat het kan bouwen op eerder opgedane kennis en vaardigheden. Onderschat kinderen niet. 
  • Vaardigheden ontwikkel je voor vandaag, maar bij kinderen ook zeker voor morgen. Wat hebben kinderen nodig in hun volwassen leven? Hoe worden zij sociale en krachtige mensen, die zich staande kunnen houden in een maatschappij. Het heeft tijd nodig. Steeds een beetje zorgt voor een sterke basis. 
  • Probeer de activiteiten te zien in mogelijke leermomenten die je een kind kunt aanbieden. Bijvoorbeeld jas aantrekken – zelfstandigheid en motoriek | tafel opruimen – zorgdragen voor omgeving en hulpvaardigheid. Het kan jou helpen om de activiteit niet over te nemen en geduld te hebben met het kind dat iets aan het oefenen is. 
  • Het opsplitsen van activiteiten in onderdelen kan overzichtelijk werken. Al die delen kun je koppelen aan aparte leermomenten. Naar buiten gaan is voor jou één activiteit, maar het bestaat uit meerdere onderdelen. 
    • boodschap ‘wij gaan naar buiten’ – leermoment: verwerken informatie
    • jas aantrekken – leermoment: zelfstandigheid en/of motoriek
    • eventueel wachten bij deur –  leermoment: geduld 
    • naar buiten – leermoment: veiligheid
  • Weet je het even niet meer? Stel dan een open vraag. De antwoorden van de kinderen geven je dan weer een richting. 
  • Laat ook gerust nog iets terugkomen. Stel er is een huis als eindproduct ontstaan. Je kunt het daarbij laten, maar je kunt ook vragen wat je daarmee weer kan. Misschien komt een kind met het idee om er een spookhuis van te maken of komt er een speeltuin bij. Je kunt ook vragen hoe je de materialen weer kan hergebruiken als de kinderen er niets meer mee willen doen. Hergebruiken van materialen zorgt voor een beperking, waardoor je weer een beroep doet op het creatief vermogen van het kind. Daarbij is het een milieuvriendelijke manier van kijken naar materialen. Weggooien kan altijd nog, maar zorg dat het geen opslagplaats wordt. 
  • Het is eenvoudig om te roepen dat je brooddeegfiguren gaat maken, terwijl je het brooddeeg op tafel legt. Kinderen zullen er graag mee spelen. Het is voor een kind betekenisvoller om te vragen wat er moet gebeuren voordat je met brooddeeg kan spelen. Je betrekt het kind bij het gehele proces en biedt een kind interessante leermomenten aan. Tijdens het spelen met brooddeeg is het ook zinvol om te reageren op de kinderen. Wat doen zij ermee? Wat is hun gezichtsexpressie bij het aanraken van het deeg? Wat zeggen zij tijdens het spel? Door het kind te volgen/observeren, help je het kind zelf betekenis te geven aan de activiteit. Lees vanuit deze visie de activiteiten en gebruik de vragen ter ondersteuning, als inspiratiebron en oefenmateriaal. 
  • Print de activiteit gerust uit voor eigen gebruik. Het kan je houvast bieden bij het procesgericht begeleiden. Deel de activiteiten niet met derden. Zo zorgen wij samen voor betaalbare producten voor alle vormen van kinderopvang. 
Procesgerichte beschrijvingen

Kindgericht werken betekent dat je het kind centraal zet. Zijn/haar belevingswereld en ontwikkelingsfase zijn het uitgangspunt. De activiteit is enkel een hulpmiddel om het kind te helpen om een vervolgstap te kunnen maken. Jij faciliteert kinderen bij het maken van die stappen. Die stappen zijn processen. Je kunt processen opgang berengen door vragen te stellen, maar vooral te kijken en te luisteren naar wat kinderen zeggen en doen. Dat geeft jou informatie om verder te kunnen in het begeleiden van processen die ontstaan gedurende de activiteit. 

De georganiseerde activiteiten zijn zoveel mogelijk procesgericht beschreven en niet resultaatgericht. Dit vanuit het idee dat kinderen hun eigen leermomenten kunnen kiezen binnen een activiteit. Jij neemt in een georganiseerde activiteit het initiatief, maar de kinderen bepalen zelf het proces en daarmee het verloop van de activiteit.

De activiteiten hebben om diezelfde reden ook geen afbeeldingen. Zo kom je niet in de verleiding om een letterlijk beeld te vormen van de activiteit en daarmee onbewust resultaatgericht te begeleiden. Laat je verrassen en meevoeren met de onderzoekende houding van kinderen.

Probeer de patronen te zien in de beschrijvingen van de activiteiten. Hoe kun je beginnen? Je zult merken dat het je steeds gemakkelijker afgaat. 

Neutrale activiteiten

Als jonge tiener was ik eens gefascineerd door een speelboerderij met geluid. Kun je het hekje van de varkenstal openen zonder het geluid te horen? Vanaf de bank maakte iemand een opmerking over mijn leeftijd en het speelgoed. Ik voelde mij genoodzaakt om uit te leggen wat ik aan het doen was. Ik voelde ook een soort schaamte en mijn onderzoek lag direct stil. Met deze ervaring in het achterhoofd wil ik kinderen en activiteiten niet in leeftijdscategorieën of sekse onderverdelen. Zet het kind centraal en kijk wat hij/zij doet? Hoe kun jij bijdragen aan de ontwikkeling van het kind. Leeftijd en sekse is dan ondergeschikt. Kinderen kiezen uiteindelijk altijd zelf hun leermomenten. Volwassenen kunnen het leerproces ondersteunen door een veilige en uitdagende leeromgeving te bieden.

Tijdsduur van de activiteiten

Bij de activiteiten ontbreekt de tijdsduur. De zogenaamde 5 minuten activiteiten kunnen soms veel langer duren, dan vijf minuten. Kinderen voelen bijvoorbeeld de behoefte om het spel te herhalen of bedenken allerlei varianten op het proefje. Waarom zou je dit spel stoppen? Het si juist zo waardevol omdat het uit de kinderen zelf komt. Kijk daarom naar de kinderen. Wat geven zij aan? Wat heeft hun interesse en hoe kun jij daar op in spelen.

Hoe creatief ben jij?

Vragen om even bij stil te staan. Laat je inspireren. Pedagogisch coaches en managers kunnen deze vragen ook gebruiken voor het implementeren van een cursus of andere denkwijze. Een vraag per vergadering of week om over te parten met elkaar. 

  • Wat kun je leren van het observeren van kinderen?
  • Wat doe jij met al die achtergelaten tekeningen en knutselwerken? Weggooien of hergebruiken?
  • Waar ligt de grens tussen spelmateriaal en geen spelmateriaal?
  • Hoe bied jij activiteiten aan die jij lastig vind of niet leuk vindt? Heeft dat invloed op de variatie in het activiteitenaanbod?
  • Wat heeft bouwen met de creatieve ontwikkeling te maken?
  • Kun je ook met blokken en lego buitenspelen? Doe jij dat ook? Waarom wel/niet?
  • Hoe ga je om met kinderen die teleurgesteld zijn in hun eigen kunnen?
  • Hoe belangrijk vind jij milieuvriendelijke activiteiten/spelmateriaal?
  • Waar hangen de werken van de kinderen op de groep? En hoe hoog? Kunnen zij hun eigen werk goed zien? Waarom hangen de werkjes op de plek waar zij nu hangen? Is dat de juiste plek voor de kinderen? 
  • Wat is voor jou een activiteit? En een geslaagde activiteit?
  • Moet een kind altijd meedoen aan een activiteit? Waarom? 
  • Zouden creatieve activiteiten kunnen helpen bij kinderen met lastig gedrag?
  • Moeten alle kinderen de activiteit doen die jij plant? 
  • Hoe belangrijk vind jij omgang met de natuur en respect hebben voor je omgeving?
  • Moet jij zelf iets goed kunnen om het aan te bieden als activiteit? 
  • Moet jij zelf de activiteitenbeschrijving 100% begrijpen voordat je het aanbiedt?
  • Hoe ga jij om met risicovolle activiteiten als vuurtje stoken, auto’s tellen bij een weg etc? 
  • Wat doe jij als je een uitleg/proces van een proefje niet begrijpt? Wat kun je dan doen?
  • Hoe pas jij activiteiten aan, zodat zij aansluiten bij de ontwikkelingsfase van het kind?
  • Wat heeft jouw voorkeur? Het aanbieden van activiteiten op de grond of aan tafel. Ervaren kinderen een verschil? Wat denk jij?
Thematisch werken

Ben jij gewend om thematisch te werken of aan activiteiten die in stappenplannen beschreven zijn, dan zal dit even wennen zijn. Thematisch werken komt voort uit de wens om kinderen te laten kennismaken met de wereld om hen heen. Het thema zorgt voor eenheid in het activiteitenprogramma. 

Het heeft enkel ook één groot nadeel. Thema’s worden door volwassenen bedacht en ingevuld. Hierdoor is de kans groot dat de activiteiten bedacht zijn vanuit het resultaat en minder vanuit het proces. Kinderen leren van processen en ervaringen opdoen. Thema’s kunnen daardoor minder kindgericht zijn, dan de thema’s lijken. Vaak worden deze voor een heel jaar vastgelegd en/of per drie maanden gepland. Hoe weet jij in maart dat de kinderen in september bezig zijn met verkeer? Laat staan dat jij dan ook het ontwikkelingsniveau kunt inschatten om zo betekenisvolle activiteiten te kunnen koppelen aan het thema. Wees je hiervan bewust, zodat jij het thematisch werken betekenisvol kunt maken voor kinderen.

Je kunt je namelijk ook afvragen wat een thema is? Kunnen ‘creatief denken’ en verf ook thema’s zijn? Het geeft je meer ruimte om de activiteiten te laten aansluiten op het werkelijke belevingswereld en ontwikkelingsfase van het kind. Het kan je helpen om meer kindgericht te werken.

Om je op weg te helpen heb ik daarom ook een paar bekende thema’s gelinkt aan de activiteiten. 

Welke creative vaardigheid wil jij aanbieden?

Creatief denken

Heb je ooit van ‘Out of the box’ denken gehoord? In feite is dat hetzelfde als creatief denken. Je schept nieuwe denkkaders. Ieder mens heeft een eigen raamwerk  waarin hij/zij denkt. Je kunt je eigen kader verruimen door nieuwe dingen te proberen. Deze (nieuwe) ervaringen en inzichten voeg je toe aan je eigen denkpatronen. Wanneer je dit blijft doen, zul je steeds meer samenhang in dingen en situaties gaan zien. Hierdoor wordt het gemakkelijker om nieuwe en/of minder voor de hand liggende ideeën te bedenken, die uiteraard ook toepasbaar zijn. Creatief denken wordt dan ook creatief handelen.

Creatief denken & handelen is …… onderzoekende houding | inlevingsvermogen | initiatief tonen |  risico’s durven nemen |   leren van fouten | vrij associeren | vindingrijkheid | verbeeldingskracht | onafhankelijkheid | nieuwsgierigheid | innovatie

Kritisch denken

Het onafhankelijk kunnen analyseren en beoordelen van informatie, situaties en meningen. Daarbij hoort ook het kijken naar je eigen handelen en dat van de ander. Je bent als kritisch denker in staat om je eigen denkproces bewust te onderzoeken, om eventueel een waarneming, mening, oordeel of beslissing aan te passen.

Kritisch denken gaat over het niet zomaar aannemen van wat je leest, hoort en ziet. Je durft dingen te bevragen. Waar gaat het over? Wie zegt het? Klopt het? Wil ik meedoen aan groepsgedrag als pesten? Durf je af te wijken van mening, ideeën etc van meerderheid? Kan het beargumenteren? Wat heb ik nodig om…?

Je gebruik kritisch denkvermogen ook bij het oplossen van problemen. Je zult eerst het probleem moeten analyseren, voordat je tot een oplossing kan komen. 

Kritisch denken is ……  zelfstandigheid | reflecteren | visie ontwikkelen | respect voor jezelf en anderen | signaleren | analytisch denken | keuzes kunnen maken | oog voor details | vragen stellen | kennis verwerven | eigen standpunt bijstellen | verantwoordelijkheid geven & nemen | strategieën kunnen bedenken | doorzettingsvermogen

Vrije expressie

In de kinderopvang noemen wij het vaak knutselen, maar vrije expressie gaat verder. Vrije expressie betekent het uiten van jouw ideeën en gevoelens door middel van een kunstzinnige vorm. Denk hierbij aan schilderen, dans, plakken, bouwen, taal (zang en gedichten), kleien, fotografie, film en/of andere kunstzinnige vormen. 

Het is daardoor een hulpmiddel om kinderen andere talen aan te bieden, zoals het binnen de filosofie van Reggio Emilia wordt genoemd. Hoe kan ik mij uiten buiten het gesproken woord. Hoe meer talen je tot je beschikking hebt, hoe breder de keuzemogelijkheden zijn bij het oplossen van een probleem of vraagstuk. 

Denk bijvoorbeeld aan de bewuste keuze om een afbeelding weg te laten binnen deze activiteitenbank. Ook zijn er verschillen tussen een reclame op televisie en radio, omdat het andere media zijn. Het vraagt om een andere oplossing om je boodschap (jouw verhaal) te vertellen. Ook gebruikt men in landen waar veel analfabetisme voorkomt, meer beeld en gesproken woord.

Vrije expressie is …… creëren | reflecteren | communiceren | vormgeven van emoties | associëren | onderzoeken | ontdekken | experimenteren | creatief denken | onafhankelijk | procesgericht | doorzettingsvermogen | verbeeldingskracht

Samenwerken

Twee weten meer dan één. Samenwerken is een sociale vaardigheid die altijd van pas komt. Samenwerken gaat over het beschikken over een positieve en open houding naar de inbreng van anderen, niet alleen doen wat jij wil. Samenwerken betekent ook dat je verschillende rollen kunt hebben. Soms ben je de initiatiefnemer, dan weer de aangever en op andere momenten be je de de ondersteunende persoon. Samen bezig zijn om iets te onderzoeken/behalen. In een wereld vol complexe problemen en vraagstukken is het kunnen samenwerken een must. Je kunt niet alles in je eentje oplossen. 

Deze vaardigheid ondersteunt daardoor het creatief denken en het kritisch denken. 

Samenwerken is….communiceren | feedback geven en ontvangen | afspraken maken | hulp durven vragen | respect tonen voor jezelf en de ander | kennis delen | eigen ego soms opzij zetten | leren van elkaar | globalisering | geven & nemen | verantwoordelijkheid dragen | vindingrijkheid | nieuwsgierig zijn | onderzoekende houding | leren van elkaar

Taalvaardigheid & communicatie

Deze vaardigheid ondersteunt het creatief denken en het het kritisch denken. Het gaat over het belang van taal binnen het creatief vermogen van kinderen. Gesproken taal is de meest voorkomende manier van communiceren. Hoe verwoord jij jouw ideeën en gedachten naar anderen, op een begrijpelijke manier voor de ander (zie ook vrije expressie) .Communicatie en taalvaardigheid zegt ook iets over het gebruik van lichaamstaal. Hoe zet je deze in, ter ondersteuning aan het gesproken woord. 

Met het wegvallen van grenzen is het hebben van een goede taalvaardigheid ook het begin van communiceren met mensen die niet jouw moedertaal spreken. Het kan bijdrage aan het sneller oppikken van een andere taal en/of een respectvolle manier vinden om te communiceren met andere culturen. 

Taalvaardigheid is …… luisteren | verwoorden van ideeën en gedachten | respect voor jezelf en de ander | contact met de omgeving | schrijven | lezen | strategieën bedenken | kennis over de diverse communicatiemiddelen | lichaamstaal

Cultuur & wereldbeeld

Je bent niet alleen op de wereld. Je hebt groepen mensen om je heen die gelijke ideeën hebben en handelen zoals jij, maar net zoveel mensen die het tegenovergestelde denken en doen. Deze verschillen zijn soms lastig, maar het maakt het ook interessant. Hoe doet de ander het? Waarom doet hij/zij het anders dan ik? Is hetgeen wat ik denk en doe per definitie goed? 

Normen en waarden, religie, cultuur, gedragsregels binnen een (sub)groep, opvoeding, positie binnen een gezin, eigen denkbeelden, media etc bepalen over het algemeen de manier waarop mensen denken en handelen. Het vormt allemaal jouw beeld op de (kleine of grote) wereld om jou heen. Daarom kan iets wat jij heel gebruikelijk vindt, nog geen 500 km verderop als vreemd worden ervaren en visa versa.

Je neemt jezelf overal mee naar toe. Het is dan ook zinvol om te beseffen dat jouw ideeën, gedachten, meningen en handelingen, niet de enige is. Hoe ga je om met al die diversiteit zonder jezelf te verliezen?

In het creatief denkproces geeft deze vaardigheid je de ruimte om dingen vanuit meerdere perspectieven te kunnen bekijken. Bij kritisch denken kun je deze vaardigheden meenemen in het proces. Het helpt je ook om informatie, situaties en meningen vanuit diversiteit te analyseren en beoordelen.  

Cultuur & wereldbeeld is ….. respect | anders zijn | emoties | vooroordelen | globalisering | normen en waarden binnen groepen | subcultuur | discriminatie | goed & fout | tradities | diversiteit | geschiedenis | geologie | geografie | verstandelijke en/of lichamelijke beperking | aanpassingsvermogen | keuzes maken | delen | leren van elkaar | nieuwsgierig zijn | racisme 

Mediawijsheid & computervaardigheden

Een verzamelterm voor alles wat met computers en (social) media te maken heeft. Hoe werkt een computer? Hoe vaardig ben jij in het hanteren van dit en gelijksoortige apparaten? Begrijp je de voordelen en nadelen van deze technologie? Internet, social media en andere digitale bronnen hebben ons leven verrijkt, maar kent ook gevaren. Hoe wijs ben jij? Weet je wat betrouwbare bronnen zijn? Weet jij wat cyberpesten betekent en wat de gevolgen van jouw digitale acties kunnen zijn? Begrijp jij dat algoritmes jouw kunnen beïnvloeden? 

In onze huidige maatschappij brengen wij heel veel tijd door op het internet en maken wij gebruik van computers, tablets en dergelijke. Wij ervaren het vaak als vanzelfsprekend, maar niet ieder kind groeit met een computer. Deze kinderen geef je ook de gelijke kans. Schuw computers niet, maar leer hen wegwijs te maken. computervaardigheden en mediawijsheid gaat verder dan een spelletjes spelen.  

Je kunt mediawijsheid en computervaardigheden ook als een taal zien (zie vrije expressie), die je kunt gebruiken bij het ontwikkelen van ideeën en het oplossen van vraagstukken en problemen. Denk aan de kracht en macht van social media, maar ook de beheersing van software programma’s als Photoshop, WordPress en iMovies of moviemaker. Als je er voor kiest om het te gebruiken, dan weet je hoe je dat kunt doen op verantwoorde wijze. 

Mediawijsheid is …… inzicht | overzicht | informatie vinden | informatie verwerken | kennis van mogelijkheden | computervaardigheden | kennis van software | reflecteren | kritisch denken | creatief denken | communicatie en taalvaardigheid

Natuurbeleving

Natuurbeleving ook een middel om creatief vermogen te versterken. De natuur is over het algemeen minder voorspelbaar. Het vraagt om aanpassingsvermogen van de mens. Daarnaast is de natuur vaak de inspiratiebron voor innovatieve ideeën.(Creatief denken)  Zo zijn de zwemvliezen voor duikers geïnspireerd op de pootjes van watervogels. De natuur kan de mens veel leren als je er open voor staat. Denk ook eens aan de kruiden die wij in de supermarkt verpakt kopen, die hebben hun oorsprong in de natuur. Bij een wandeling in Nederland kun je bieslook, brandnetels, peterselie etc tegen komen. Natuurbeleving gaat dan ook over respect hebben voor je natuurlijke omgeving. De mens heeft de natuur nodig om plezierig te leven, andersom niet. Denk maar aan de lucht filterende functie van bomen. 

Bewegen

Bewegen is geen creatieve vaardigheid maar wel een middel dat je in kunt zetten om kinderen te laten leren op een manier die bij hen past. Kinderen bewegen veel en graag van nature. Het mag dan ook nooit ontbreken gedurende een dagprogramma. Daarbij biedt het meerwaarde voor het creatief vermogen van kinderen (en volwassenen). Bewegen zorgt voor een goede doorbloeding van de hersenen. De opname van zuurstof neemt daartoe toe. Dit proces draagt bij aan het beter kunnen associëren en het zien van samenhang in minder voor de hand liggende zaken (creatief denken)

Bewegen is …… meerwaarde voor het creatief denkvermogen | balans tussen lichaam & geest | minimal 30 minuten per dag voor volwassenen |  minimaal 1 uur per dag voor kinderen

© 2021 – creativelikekids.com

Deze activiteiten zijn onderdeel van de Activiteitenbank van Creative like kids en mogen niet zonder schriftelijke toestemming worden gedeeld, gekopieerd of op andere wijze publiek worden gemaakt. Draag bij aan de creatieve ontwikkeling van kinderen en zorg voor betaalbare producten voor iedere vorm van kinderopvang.