Reggio Emilia, pedagogische visie

Reggio Emilia is een van de meest invloedrijke pedagogische visies in de Nederlandse kinderopvang als het gaat om de creatieve ontwikkeling van kinderen. De grondlegger van deze werkwijze is de Italiaanse pedagoog Loris Malaguzzi (1920 -1994) Hij combineerde diverse pedagogische visies met zijn persoonlijke ervaringen tot een eigen pedagogiek. Hij noemde deze visie, de pedagogiek van het luisteren en het kijken. Reggio Emilia gaat uit van een sterk kind, competent en vanaf zijn geboorte rijk is aan mogelijkheden. Kinderen stellen zich open en hebben de kracht om betekenisvolle ideeën te ontwikkelen en beschikken over een grote dosis nieuwsgierigheid die hen tot het onderzoeken dwingt.

communicatie

Vanaf de geboorte zijn kinderen ingesteld op het communiceren met de omgeving. Hierbij is in eerste instantie de gesproken taal nog niet ontwikkeld. Het jonge kind gebruikt daarom alle andere talen (mogelijkheden) om contact te maken met de omgeving. Zij drukken zich uit in gebaren, mimiek, geluid, signalen als huilen en lachen, maar ook via beweging, spel en tekenen, verven en kleien. Naarmate zij ouder worden ligt de focus op de gesproken taal, waardoor andere uitingen ondergeschikt raken en de rijke mogelijkheden om je te uiten afnemen of zelfs verdwijnen. Binnen de visie van Reggio Emilia wil men de veeltaligheid behouden om mensen een breder scala aan expressiemogelijkheden te bieden, dan enkel taal. Loris Malaguzzi spreekt over de 100 talen van het kind.

Ook de communicatie met de buitenwereld is belangrijk. Een kind is onderdeel van een gezin, groep en gemeenschap. Betrokkenheid van kinderen, ouders, pedagogisch medewerkers, leraren en buurtgenoten zijn essentieel. Wat en wie kun je inzetten om kinderen iets te laten ontdekken en mogelijkheid biedt tot leren. Zo kan ieder vanuit eigen kunnen de kinderen ondersteunen.

onderzoeken

Kinderen bedenken verklaringen en onderzoeken vervolgens hun eigen vermoedens. Daarbij leren kinderen van elkaar. Het uitwisselen van ervaringen en ideeën, het samen experimenteren en uitvoeren draagt bij aan het begrijpen van de wereld om zich heen. Binnen de Reggio Emilia visie geef je kinderen dan ook de ruimte om samen het experiment aan te gaan. Kleinere groepjes een betekenisvolle activiteit aanbieden om te zorgen voor een optimale uitwisselingen tussen leeftijdsgenoten van de ideeën en ervaringen.

Reggio Emilia wordt  in de Nederlandse kindercentra vooral gebruikt om de visie op kunstzinnige vorming te beschrijven. Dat is jammer, want de pedagogische visie heeft meer aspecten dan het knutselen met de kinderen. In de praktijk zie ik ook dat kleurplaten en kant-en-klare-werkjes hangen in kindercentra die naar eigen zeggen, zich laten inspireren door Reggio Emilia. Dat verbaasd mij. Je kunt je afvragen of de pedagogische visie echt doordacht is gekozen. Reggio Emilia draait  niet om resultaat en gelijk uitziende werkstukken, maar juist om de voorafgaande processen. Kinderen leren juist door te scheppen, te onderzoeken wat het materiaal betekent, het verwerven van nieuwe technieken en inzichten zodat kinderen zicht steeds beter kunnen uitdrukken. Het gebruik van beeldende talen stimuleert de creativiteit, maar doet ook een beroep op de cognitie.

reggio-emilia-pedagogische-visie-creative-like-kids

drie pedagogen

Loris Malaguzzi spreekt van de drie pedagogen op de groep. De eerste pedagoog zijn de kinderen zelf. Kinderen begrijpen elkaar zonder woorden en zijn gericht op elkaar. Kinderen leren van elkaar, door te kijken, te imiteren, te bekritiseren van elkaars werk en te beargumenteren van eigen inzichten.

De medewerker (2e pedagoog) ondersteunt kinderen bij het proces om hun ideeën vorm te geven met behulp van materialen en gesprekken. De medewerker draagt zorg voor voldoende creatieve materialen. Niet alleen voor de ‘knutselactiviteiten’, maar juist ook op de groep. Het gebruiken van verpakkingsmateriaal in het winkeltje, bouwen met takken, stenen en dergelijke. Ook een kist met lappen stof prikkelt een kind om te creëren. Zij kunnen zich daarmee verkleden of het bouwen van een tent. De medewerker gaat samen met het kind op zoek naar betekenisvolle bezigheden voor het kind. Betekenisvol in de zin dat er een appel gedaan wordt op het denk- en verbeeldingsvermogen van het kind.

Wil je kinderen optimaal kunnen ondersteunen in hun ontwikkeling is het goed om naar de ruimte te kijken (3e pedagoog). De inrichting van een ruimte geeft kinderen structuur en daagt uit om te ontdekken en te leren. Alles in één groep heeft dan ook niet de voorkeur. Er is voldoende materiaal om te onderzoeken, zoals een lichttafel en spiegeltafel met knikkers, steentjes, takjes, schelpen en andere materialen die uitnodigen om het eens goed te bekijken. Er wordt gebruik gemaakt van echte materialen als telefoons, verpakkingsmaterialen, kassa’s, pannen, pollepels en dergelijke.

Er heerst rust in de groepsruimte volgens de visie van Reggio Emilia, zonder dat het steriel of kleurloos oogt. Er worden duidelijke keuzes gemaakt waar spullen staan en waar de werkstukken en documentatie komt te hangen. De documentatie en werkstukken zijn niet bedoeld om resultaten te tonen, maar om processen zichtbaar te maken. Het helpt kinderen om te reflecteren. Naast de werkjes hangt bijvoorbeeld een foto van hetgeen zij wilde maken. Het kind kan zijn eigen werk vergelijken met het plaatje. Het kind ontdekt dan misschien dat de poten van zijn flamingo wel erg kort zijn of dat zijn huis een deur mist.

projectmatig werken

Kenmerkend voor Reggio Emilia is het projectmatig werken. Een project kan beginnen bij een vraag over de afkomst van wortelen of de wind die hoorbaar is. Een pedagogisch medewerker pakt de vraag op en gaat samen met het kind of een groep kinderen op onderzoek uit. Het project kan het onderwerp verdiepen of verbreden en verder ontwikkelen. Een project duurt dan ook tot de kinderen antwoord hebben op hun vraag. Dit uiten zij veelal zichtbaar door hun focus op iets anders te leggen. De verandering van focus kan ook een leermoment van de pedagogisch medewerker zijn. Hebben de kinderen voldoende geleerd, waardoor de interesse is afgenomen of heb ik het onvoldoende uitdaging geboden en weerleggen zij om deze reden de focus.

Projecten hoeven niet aan de hele groep aangeboden te worden. Ieder kind mag daar zelf zijn keuze in maken. Het kan zijn dat twee kinderen het onderwerp verder willen onderzoeken. Na 10 minuten heeft het de interesse van meer kinderen om vervolgens in te zien dat het alle 2 tot 4  jarige kan boeien.

De projecten staan veelal in relatie met de directe leefwereld van de kinderen. Kinderen zijn bezig om de wereld om zich heen te begrijpen. Het is dan ook logisch om thema’s en onderwerpen te volgen die kinderen zelf aangeven. Dat is namelijk hetgeen zij boeiend vinden.

Kinderen begeleiden volgens Reggio Emilia gaat uit van het aanvoelen van situaties. Het begrijpen wanneer je kinderen niet moet storen in hun proces en wanneer je iets moet toevoegen om nieuwe impulsen te genereren.

reggio-emilia-project-creative-like-kids

observeren, documenteren en verder leren

De medewerker observeert de kinderen. Het kijken en luisteren naar kinderen geeft je informatie, waardoor je kunt aansluiten bij de ontwikkeling van het kind. Je kan zo inspelen op hetgeen de kinderen bezighoudt. Dit kan enkel wanneer je als pedagogisch medewerker bereidt bent om nauwkeurig en kritisch te analyseren zonder te bekritiseren. Een kind niet labelen op gedrag en handelen, maar onderzoeken hoe het gedrag ontstaat, bij welke activiteiten het kind gewenst gedrag vertoont en hoe je dit kunt vastleggen om er zelf ook van te leren. Het zichtbaar maken van processen geeft inzicht.

Een ander belangrijk element is het documenteren van de dag. Het maken van foto’s, het schrijven van kleine verhaaltjes bij de foto’s inspireert kind, medewerker en ouder. Het daagt uit tot verder komen, nieuwe inzichten en ontwikkelen van andere activiteiten.

Het is dan ook begrijpelijk waarom de werkjes en documentatie op ooghoogte van kinderen hangen of staan. Kinderen kunnen op deze manier  hun werk reflecteren en het meenemen in nieuwe onderzoeken. Pedagogische medewerkers kunnen de processen van het kind helder krijgen.

relevante artikelen

Creative like kids heeft meer geschreven over Reggio Emilia. Deze blogberichten verschenen eerder op andere websites.

Reggio Emilia, een bewuste keuze?!

relevante producten

Creative like Kids werkt samen met diverse leveranciers waar je de relevante producten kunt bestellen.

reggio-emilia-pedagogische-visie-boek-reggio

bestellen
€ 34.95

bestellen
€ 34.95

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *